MEDENİYETİMİZİN MATEMATİK DEHASI -HAREZMİ- ‘4’

Analitik Geometri’nin fikir babası Descartes değil Harezmidir

Harezmi tarafından 830 yılında yazılan Cebri ve’l Mukabele adlı eserin ikinci bölümü; ikinci dereceden tam olmayan denklemlerin geometrik çözümünü konu edinir. Her tip denklem için, iki ayrı çözüm yolu gösterilmiştir. Bu çözüm yollarından birincisi geometrik çözüm yolu olup, bu çözüm yoluna “kare dikdörtgen metodu” denmektedir.

Bu tür çözüm şeklini, Eski Mısır, Mezepotamya, eski Yunan ve Eski Hint matematiğinde görmek mümkün değildir. Harezmi’nin bu çözüm şekli, matematikte cebir ve geometri arasında, bir nevi yakınlık tesisini hedef tutan araştırmanın ilk ürünüdür.

Hemen belirtmek gerekir ki matematik tarihî eserleri, analitik geometriyi Fransız matematikçisi Descartes ile başlatır. Konunun gerçek yönü şudur: Harezmi, Descartes’ten tam 1000 yıl önce analitik geometriye ait uygulamanın ilk misallerini vermiştir.

Avrupa bilim dünyasının tartışmasız kabul ettiği bir olgudur; analitik geometriyi Descartes’in kurduğu kabulü. Derler ki analitik Geometri Descartes’in ‘La Geometri’ adlı eseri ile başlar. Oysa bir gerçek apaçık ortada durmaktadır. Descartes’ten tam 830 yıl önce bir Türk bilgininin yazdığı bir eserde ikinci derece tam olmayan denklemlerin çözümü verilmiştir. Bu denklemlerin çözümü için sunulan iki çözüm yönteminden biri; kare ve dikdörtgen usûlü olarak adlandırılan geometri çözüm usûlüdür ki bu matematik tarihinde bir ilktir. Yani ilk kez cebire matematik girmiş, dolayısı ile ilk kez cebirsel (analitik) geometriye dair bir misal matematiğin hizmetine sunulmuştur. Buradan da şu sonuç çıkıyor ki analitik geometriyi “insan konuşan hayvandır” diyerek insan telakkisini açıklayan Descartes değil Harezmi kurmuştur.

Share Button

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir