TETKİK İLİMLERİ VE “MEVZU HARİTASI”

TETKİK İLİMLERİ VE “MEVZU HARİTASI”

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Mevzu haritası, bilgi sahasının tesviyesidir. Bilgi sahalarının ilmi çerçeveye alınabilmesi, ilim dallarına tevzi edilmesi, ilim dallarının temellerinin atılması, yeni ilim dalına ihtiyaç olup olmadığının anlaşılması için hazırlık çalışmasıdır. Mevzu haritası, terkip ilimlerinin murakabesi altında tetkik ilimleri tarafından hazırlanacak bir saha taramasıdır.
Bir bilgi sahasının mevzu haritası hazırlanmadığında orada ilim binası inşa edilemez. Mevzu haritası bir manada ilim dalının mimari haritasıdır, o harita yoksa inşaatın başlatılmasında fayda yoktur. Üst üste ve yan yana dizilen malzemelerle (bilgilerle) ilim sarayı ortaya çıkmaz, olsa olsa bir gecekondu vücut bulur. Oysa bilginin ilim hali, muhteşem bir saraydır. Okumaya devam et

Share Button

TETKİK İLİMLERİNDE İHTİSASLAŞMA NASIL OLMALIDIR

TETKİK İLİMLERİNDE İHTİSASLAŞMA NASIL OLMALIDIR

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Batıdaki ve onun kötü bir kopyası olan Türkiye’de ihtisaslaşma, ilim adamı yetiştirmek yerine cahil yetiştirmeye başladı. Bir bilim (ilim değil) dalında ihtisaslaşan bilim adamı (mesela profesör), diğer tüm bilim dallarına körleşti. İhtisas sahalarının binlerce olduğu hatırlanırsa, bir profesörün ne kadar cahil olduğu mukayeseli olarak anlaşılır.
Yüzlerce bilim dalına ilkokul talebesi kadar uzak olmak, insanı bilim adamı yapabilir ama asla ilim adamı (alim) yapmaz. İslam’ın ilim telakkisi ve alim şahsiyet terkibi ile batı bilim telakkisi ve bilim adamı kişiliği arasındaki mühim farklardan birisi budur. Peşin olarak söyleyelim ki, hiç kimse bilgi müktesebatının artmasından dolayı birçok bilim dalında tahsil imkanı olmadığından bahsetmesin. Bu itiraz, sadece ataletin ve konforun neticesidir.
* Okumaya devam et

Share Button

İLİMLERİN TASNİFİNİN ALTYAPISI TETKİK İLİMLERİDİR

İLİMLERİN TASNİFİNİN ALTYAPISI TETKİK İLİMLERİDİR

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Fikirteknesi külliyatında ilimlerin tasnifi, yatay ve dikey olmak üzere iki boyutlu olarak yapılmıştır. Yatay boyut, dört ilim mecrasını tespit etmiş, dikey boyut ise üç mertebeyi esas almıştır. Yatay boyut ana ilim mecralarını göstermektedir, bu da kainattaki dört ana mevzua denk gelir; Kur’an ilimleri mecrası, Tevhid ilimleri mecrası, Beşeri ilimler mecrası, Müspet ilimler mecrası… Dikey tasnif ise; terkip ilimleri, tetkik ilimleri, tatbik ilimleri şeklindedir.
Terkip ilimleri, her ilim mecrasının zirvesinde oturan bir adet terkip ilminden ibarettir, dört ilim mecrasını temsil etmek üzere toplam da dört adettir. Fakat tetkik ilimleri, her ilim mecrasının zirvesindeki bir adet terkip ilminin altında olmak üzere çok sayıdadır. Bu sebeple ilimlerin tasnifinin teferruata doğru devam eden haritası tetkik ilimlerindedir. Okumaya devam et

Share Button

TETKİK İLİMLERİ KEŞİF MAHARETİ VE NEVZUHUR DÜŞÜNCELER

TETKİK İLİMLERİ KEŞİF MAHARETİ VE NEVZUHUR DÜŞÜNCELER

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Keşif meselesi, özü itibariyle girift ve çetin bir mevzudur. Keşif, tombala çeker gibi meçhule uzatılacak bir elin gelişigüzel yakaladığı herhangi bir şey değildir. En azından Müslümanlar için böyle değildir, zira Müslümanlar tevhide (hakikate) iman etmişlerdir. Kainatta, sınırsız sayıda batıl olmasına karşın, bir tane hakikat vardır. Tombala veya zar atmak, bizim için keşif değil, ancak entelektüel serseriliktir.
Mutlak İlim olan Kitab-ı Kerim ve Sünnet-i Seniyyedeki bir mana ve hikmetin keşfi, lügat karıştırarak bir şeyler yakalamaktan ibaret değil, o şeyin kainattaki tecellisini, insandaki tezahürünü, hayattaki tatbikatını da bulmak; varlık, insan ve hayat bahislerinden mürekkep mana ve hikmet keşfini yapmaktır. Kitap ve Sünnetten, etimolojik tahlillerle keşfedildiği zannedilen hikmet, insanda aksi tesir, hayatta yanlış netice veriyor. Bunu dert etmeyenler ise entelektüel serserilik yapmaya devam ediyor. Okumaya devam et

Share Button

İLMİ İNKİŞAFIN EMNİYETLİ ÇERÇEVESİ

İLMİ İNKİŞAFIN EMNİYETLİ ÇERÇEVESİ

(Terkip ve İnşa Dergisi 7. sayı)

İlmin, herhangi bir zaman dilimindeki mevcut hali, emniyetli halidir. Zira mevcut hal, kadimden beri murakabe ve muhasebe edilmiş, tenkit ve tazirlere karşı mukavemet kazanmış, tatbikat ve tecrübe ile harmanlanmıştır. İlmin mevcut haliyle iktifa etmek gerektiğinde mesele yoktur, mesele inkişaf ve terakkide ortaya çıkar.
İlmin emniyetli hali, zaman zaman keşif hamlelerinden uzak durma hissini uyandırır. Zira emniyet, hafife alınacak ihtiyaçlardan değildir. Ne var ki sübut, sükuttur (düşmedir). Sübut eden zamandan aşağı sükut eder, zamanın dışına savrulur. Emniyetli halde sübut, bir müddet sonra o hali emniyetsiz kılar. Çünkü sübut çürütür, çünkü sübut atalettir. Bu sebeple inkişaf ve terakki zarurettir. Okumaya devam et

Share Button

TERKİP İLİMLERİ YOKSA TETKİK İLİMLERİ ANLAMSIZDIR

TERKİP İLİMLERİ YOKSA TETKİK İLİMLERİ ANLAMSIZDIR

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Kalb ve aklını hakikate teslim etmiş bir ümmetin bilgi ile münasebeti, şüphesiz ki vahdet ve tevhid üzeredir. Kainat, kesret alemidir, kainata ait bilgiler de kesretten ibarettir. İmtihan da zaten hakikati itibariyle kesretten vahdet ve tevhide ulaşmaktır.
Terkip ilimleri, bilgide vahdeti, imanda tevhidi gerçekleştirmenin ilmi çerçevedeki zirvesidir. Mutlak İlim olan Kitab-ı Kerim ve Sünnet-i Resulullah, Lailaheillallah kelime-i tevhidinin izah ve tatbikatından ibarettir. Müntehası tevhide ulaşmayan her yol batıldır, bu sebeple İslam ilim telakkisindeki herhangi bilgi vahidi, bilgi evrenimizdeki irtibat ağıyla tevhide ulaşır. Bunun dışındaki her bilgi ve bilgi örgüsü batıldır. Okumaya devam et

Share Button

İSLÂM MEDENİYETİNDE MÛSİKÎ “HİKMETTEN BİR CÜZDÜR”

İSLÂM MEDENİYETİNDE MÛSİKÎ “HİKMETTEN BİR CÜZDÜR”

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Kur’an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimiz s.a.v.’ın Sünnet’inden neşet eden İslâm medeniyetinin sanata bakışı İslâm’ın dünya ve âhiret anlayışından doğmuştur.
Bu imânî sebepledir ki İslâm medeniyetine mensup bir sanatçı sanatını kendi indî anlayışıyla ve benliğini yüceltmek gayesiyle icrâ etmez; haddini bilir. İcrâ ettiği sanatın Allah ve dininin ölçülerine göre olması gerektiğinin idrâkindedir. Benlik duygusu Allah’ın ulviyeti karşısında yok olmuştur.
Batılı seküler sanatçı gibi kendisini Yaradan’ın yerine koymaz. Sanat yoluyla ortaya koyduğu her şekil, ses, renk ve düşünce Allah’ın cemal sıfatından neşet eden ölçülerle uyumludur. Allah’ın güzeli sevdiğini bilir ve sanatını da bu bilgiyle icrâ ederek güzele ulaşmaya çalışır. (Diyanet İslâm Ansiklopedisi, cilt: 31, sayfa: 257-261) Okumaya devam et

Share Button

İLİM TELAKKİMİZ VE TETKİK İLİMLERİ

İLİM TELAKKİMİZ VE TETKİK İLİMLERİ

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Tetkik ilimleri ilim telakkimizin omurgasını oluşturur. Tetkik ilimleri İlim mecralarının dikey tasnifinde ortada yerini alır. Tetkik ilimleri, terkip ilimlerinin altyapısı görevini görür. Tetkik ilimleri tarafından elde edilen bilgiye, İslam’ın mührünü terkip ilimleri vurur. Tetkik ilimlerinin hem terkip ilimleri ile hem de tatbik ilimleri ile irtibatı vardır. Aynı zamanda tatbik ilimlerinde uygulamaya yönelik bilgi üreten keşif ve bilgi üretim merkezidir.
Tetkik ilimleri konusunu bir misal üzerinden anlatacak olursak, tespih tanelerini tetkik ilimleri sahası olarak düşünebiliriz. Tespih tanelerini üretilen bilgi olarak tasavvur ettiğimizde, bu dağınık haldeki bilginin bir mihraka yani imameye bağlayarak dağılmasını engellemeyi de, terkip ilimleri olarak düşünebiliriz. Terkip olmuş, kullanılır hale gelmiş bilgi(tespih) tatbik ilimler sahasında hayata geçirilecek duruma getirilir. Okumaya devam et

Share Button

BİLGİ EVRENLERİ ARASINDAKİ DEVERAN

BİLGİ EVRENLERİ ARASINDAKİ DEVERAN

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Bilginin deveranı meselesi unutuldu, oysa bilginin kendisi kadar mühimdi. Modern dünyada bilginin deveranı denilince, kitle iletişim araçlarındaki bilgi akışı anlaşılmaya başlandı. Batının bilgi işgalinin teknolojik aletleri, bilgi kirliliğini, kendi isimlendirmeleriyle dezenformasyonu, bilginin deveranı olarak piyasaya sundular, ilginçtir bu yaklaşım da genel kabul gördü. Tam da bu noktada ağır bir işgale uğradık ama bu işgalin derinliğini fark edemedik.
Bilgi deveranı meselesi vuzuha kavuşturulmalı, deveran mecraları sıhhatli şekilde tespit edilmeli, o mecralara yabancı müdahalesine asla müsaade edilmemelidir. Aksi takdirde yeni İslam çağını başlatmak, yeni tefekkür hamlesini mayalamak kabil olmayacak, batının bilgi işgali (epistemolojik işgali) altında ne yapacağımızı bilemez halde savrulup duracağız.
* Okumaya devam et

Share Button

TETKİK İLİMLERİ VE BİLGİNİN DEVERANI

TETKİK İLİMLERİ VE BİLGİNİN DEVERANI

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Bilginin deveranı hayati bir bahistir. Bilginin hareketi deveran ile kaimdir, deveran kesildiğinde hareket durur ve bilgi ölür. Deveranı duran, durdurulan bilgi diriliğini kaybettiği için, hayata (diriliğe) nüfuz edemez, tesir edemez. Bilgi hayata nüfuz etmezse, hayat da durur, ölür. Hayat ölmemek için bilgi ihtiyacını karşılamak ister, bir bilgi evrenindeki (bilgi telakkisindeki) deveran durmuşsa, hayat bilgi ihtiyacını başka bir bilgi evreninden karşılar, zira hayat kendini kaim ve daim kılmak için fevkalade bir cehde sahiptir.
Bir içtimai bünye (cemiyet) belli bir bilgi evreninden beslenerek ayakta kalabilir. İçtimai deveranın mecralarında belli bir dünya görüşünün bilgileri akmaz hale gelirse, damarlar önce suni şekilde dışardan bilgi ithal etmeye, sonra da onu kendi bünyesinde üretmeye başlar ve kendileştirir. Değişmenin temeli burada aranmalıdır. Okumaya devam et

Share Button

TETKİK İLİMLERİ

TETKİK İLİMLERİ

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayı)

Nispi ilimlerin gövdesi tetkik ilimleridir, başı terkip, ayakları ise tatbik ilimleridir. Tetkik ilimleri; terkip ilimleri marifetiyle “Mutlak İlim” ile münasebet kurar, tatbik ilimleri ile hayata nüfuz eder. Terkip ilimlerinden temel tasavvuru, yani bilgi ve ilim telakkisine dair çerçeveyi ve kuşatıcı hükümleri (ölçüleri), tatbik ilimlerinden ise uygulama neticelerini ve tecrübeyi alır, terkip ilimlerinden aldığı temel mikyaslarla (nispet ölçüleriyle) tecrübeyi harmanlar, yoğurur, tertip eder ve keşif hamlelerini mayalar. Tetkik ilimleri; dikey tasnif silsilesindeki deveranı sağlar, böylece bilgiyi dondurmaz, durdurmaz, mütemadi bir hareketliliğe kavuşturur ve canlı tutar.
* Okumaya devam et

Share Button

TETKİK İLİMLERİNİN ANA TASNİFTEKİ YERİ

TETKİK İLİMLERİNİN ANA TASNİFTEKİ YERİ

(Terkip ve İnşa dergisi 7. sayıs

İlimlerin tasnifini, Fikirteknesi külliyatındaki tasnifi esas alarak izah etmeye devam ediyoruz. Fikirteknesi külliyatında ilimlerin tasnif haritası, yatay ve dikey olmak üzere iki boyutlu şekilde yapılmıştır. Önce yatay sahada dört mecra tespit edilmiş, sonra her mecranın içinde üçlü meratip kabul edilmiştir. Tetkik ilimleri, dört mecranın içinde yapılan dikey tasnifin ortasında yer alır. Üstünde terkip ilimleri, altında ise tatbik ilimleri mevcuttur.
*
“İlim” dendiğinde kastedilen, öncelikle tetkik ilimleridir. Yukarıya doğru terkip ilimleri, bilginin dağılmasını önleyen, bilgi telakkisini oluşturan, bilgi ve ilim üzerinde tarassutta bulunan yüksek ilim mahiyetindedir ve bilgi üretmez. Aşağıya doğru tatbik ilimleri ise, tetkik ilimlerinin ürettiği, terkip ilimlerinin murakabe ettiği bilgileri tatbik eder. Bu sebeple ilmi keşif ve terakki tetkik ilimlerindedir.
Terkip ilimlerinin tespit ettiği istikamet ve o istikamete paralel birçok güzergah haritası, tetkik ilimlerinin keşif faaliyetlerinin yolunu gösterir. Tetkik ilimleri, doğru istikamet ve meşru güzergahlarda keşif, telif, tertip hamleleriyle terakki eder.
* Okumaya devam et

Share Button

MUTLAK İLİM-NİSPİ İLİM-İZAFİ İLİM…

MUTLAK İLİM NİSPİ İLİM İZAFİ İLİM

(Terkip ve İnşa dergisi 7.sayı)

İlimlerin tasnifi bahsi çok mühim ve girift bir meseledir. Özellikle de bugünün dünyasında hayati mahiyet taşımaya başlamıştır. Uzun zamandan beri ihmal edildiği için, son birkaç asrı bilgi kaosuyla geçirdik. Meselenin ehemmiyetinden dolayı tetkik etmeye devam ediyoruz.
Haki Beyin, “İslam medeniyet tasavvuru” serisinin dördüncü cildi olarak Eylül ayında yayınlanan “İlimlerin tasnifi” eserinde meselenin ana haritası hazırlandı. Bu eserin “Tasnif üstü tasnif” kısmında ilimlerin tasnifine girmeden bir üst tasnif yapılmıştır. Tasnif üstü tasnif ana başlığı altında ilimler üçe ayrılmış, mutlak ilim, nispi ilimler, izafi ilimler şeklinde tespit edilmiştir. Okumaya devam et

Share Button