TALİM VE TERBİYE SÜREÇLERİ-35-RUHİ-AKLİ SÜREÇLER-34-NEFS SAFHASI-13-

Nefs safhası aynı zamanda akıl safhasının da başladığı devirdir. Bu sebeple nefs safhasında aynı zamanda akıl inşasına başlanmalıdır.
Nefsin doğumu için herhangi bir çaba sarfetmek gerekmez, o kendi tabii sürecine bağlıdır ve kendiliğinden zuhur eder. Talim ve terbiye faaliyetinin nefsin doğum sürecinde yapması gereken iş, nefsin hoyratlığını almak, kabarmasını önlemektir. Talim ve terbiyenin esas faaliyet alanı, nefsin dışındaki süreçleri işletmek, idare ve inşa etmektir. Nefs tüm gücüyle gelirken, ruhi süreçleri ondan daha güçlü halde oluşturmaktır.
Akıl inşası ile nefsin zuhuru aynı safhaya denk geldiği için, talim ve terbiye, bir taraftan nefsi zapt edecek tedbirler almalı diğer taraftan aklı, ruha bağlı olarak inşa etmelidir. Nefs, daha cenin halindeyken tüm zihni evrene hakim olma çabasındadır, tam o süreçte aklı hem hızlıca inşa etmek hem de nefse yakalanmadan ruha bağlamak gerekir. Çocuk yaştaki bir zihni evrende işler zordur, bu safhada aklı doğrudan ruha bağlamak ancak iman yoluyla olur. İman talimi muhkem şekilde yapılamadığı her ihtimalde, akıl, ister inşa edilsin isterse kendiliğinden oluşsun, nefsin kucağına doğar. Nefs, en güçlü, en tesirli manivelası olan aklı çok sever, onu, kendine bağlı olmak şartıyla özenle yetiştirir. Nefsin pençesini geçirdiği aklı, daha sonra nefsine elinden almak çok zordur.
Nefsin doğum süreci ile aklın inşa sürecinin hemzaman olması, sayısız probleme sebep olur. Talim ve terbiyenin zorlandığı meselelerden birisidir bu ve net çözümleri yoktur. Nefs tabiidir, insanın iç aleminde kendiliğinden zuhur eder, akıl ise talim ve terbiyeye muhtaçtır. Tabii olan, güçlüdür çünkü kendi muharrik kuvvetine sahiptir. Aklın inşa edilmesi gerekir, dışarıdan beslenmesi gerekir, beslenmenin nizami bir şekilde yapılması gerekir. Akıl, inşa edilmez, muayyen bir tertip dahilinde talim ve terbiyeye tabi tutulmazsa, nefs tarafından zapt edilir, nefs tarafından büyütülür.
Akıl-nefs dilemmasında nefs başlangıçtan itibaren birkaç adım öndedir. Çocuğun zihni evreninde başından itibaren ruhi mecralar açılmış, itina ile muhafaza edilmiş, iman talimi dikkatle gerçekleştirilmiş olma ihtimalinde aklın önde başlaması mümkün olabilir. Bu ihtimal ise zordur, istisnadır zira bu ihtimal dikkatle gerçekleştirilmek istendiğinde de hata yapılması öngörülmelidir. Tasavvuf mecrasının hususi usullerinin mutasavvıflar tarafından tatbik edilmesi halinde netice alınması mümkün, aksi ihtimalde hedeflenen maksat tam manasıyla ele geçirilemiyor.
*
Akıl inşası bahsi uzun, girift, zorlu bir meseledir. Akıl ile ilgili çok sayıda eserimiz mevcuttur, onlara müracaat edilmesinde fayda var. Akıl inşası bahsini burada izah etmek, eserin hacmi dikkate alındığında mümkün değil.

Share Button

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir