İktisadi Kriz-5- Doların Anavatanına Dönüşü

Doların baskı maliyeti ile elde ettiği alım gücü sayesinde zengin olan bir ABD var karşımızda. İlim ve teknolojide ileri olduğu doğru ama bunu bedava para ile gerçekleştirdiği de doğru. Yani maliyeti sıfıra yakın olan dolar basımından elde ettiği mukayesesiz yatırım fonlarını, ar-ge gibi alanlarda kullanmak kolay. Diğer tarafta halkının açlığı ile boğuşan ülkelerin üniversitelere ve ar-ge alanlarına yatırım yapabilmek için ne kadar büyük fedakarlıklara katlanmak zorunda olduğu malum.
ABD deki dolar emisyonundan çok daha fazlası, ABD dışında ve genellikle de gelişmekte olan ülkelerde bulunuyor. ABD dışındaki dolarların ABD’ye dönmesi, ABD için tam bir felaket olur. Maliyetine bastığı dolarla karşılıksız yüksek alım gücüne sahip olan ABD, doların anavatanına dönmeye başlaması halinde ters denklemle karşı karşıya kalacak. Doların anavatanına dönmesi demek, ABD’nin, bir kağıt parçasına karşılık mal ve hizmet vermesidir. Kağıt parçası ile mal ve hizmet alan ABD, kağıt parçası karşılığında mal ve hizmet vermeye başladığında ne olur?
ABD dışındaki doların, bir hafta içinde anavatanına dönmesi, ABD’yi, yeryüzünde, sadece bir coğrafya parçasının adı haline getirir. Amerika kıtasında vahşi varlıkların yaşadığı bir coğrafya parçası… Tamam, dünyadaki dolar bir hafta içinde anavatanına dönmez. İktisat, böyle bir transfere müsaade etmez. Fakat dışarıdaki doların anavatanına dönmeye başlaması, bu süreci kısa veya uzun dönemde yaşatacaktır.
ABD’nin dolar ihracı, dünyaya borçlanmasıdır. Mesele, dünyanın alacağını ne zaman talep ve tahsil etmek isteyeceği ile ilgilidir. Son dönemdeki gelişmelere bakıldığında, dünyanın ABD’den alacağını talep etmeye başladığı görülüyor. Kıyametin koptuğu nokta aslında burası…
Dünya, kendi aralarındaki ticareti milli paralarla yapmak istikametinde hızlı adımlar atıyor. Türkiye’nin de içinde bulunduğu gelişmiş ülkeler, hem komşularıyla hem de uzak ülkelerle aralarındaki ticareti, dolardan kurtarmak için önlenemez bir kararlılıkla anlaşmalar imzalıyor. Kısa bir müddet sonra, milletlerarası ticari münasebetlerde kimse birbirine dolar sormayacak.
Ne var ki, dünyanın dolarsız ticareti gerçekleştirmesi için çözmesi gereken bir problemi var. Elindeki dolar rezervleri… Dolar rezervlerini eritemeyen dünya, dolarsız ticareti gerçekleştirebilir mi? Bu sorunun cevabı, bugünkü dünyanın iktisadi tavır alışlarını derinden etkileyecektir.
Gelişmelere bakıldığında, dünyanın ABD’nin hesabını en azından iktisadi olarak görmeye karar verdiğini gösteriyor. İçinde bulunduğumuz devir, iktisat devri olduğuna göre, ABD’nin iktisadi alanda hesabının kesilmesi, tüm hesabının görülmesi manasına gelir. O zaman dünya, ABD’yi tasfiye sürecini başlatmış demektir. Dünyanın bu kararı aldığı ve bir müddettir tatbik etmeye başladığı görülüyor. Fakat dünya hala, elindeki dolar rezervini ne yapacağına dair bir formül geliştirebilmiş değil.
Dünya elindeki dolar rezervini ne yapacağını bilemediği için ABD’nin tasfiyesi uzuyor. Dünya dolar rezervinin anavatanına gönderilebilmesi için bir çare arıyor. Bu çareyi bulmak için fazla vaktinin kalmadığını da biliyor. Fakat rezerv o kadar büyük ki, formülün bulunması zor görünüyor.
Dünya, elindeki dolar rezervini anavatanına göndermenin çaresini ararken, bir taraftan da doların değerinin düşmemesi gerekiyor. Zira doların değerinin düşmesi, dünyanın elindeki döviz rezervine bağlı servetin erimesi demek… Bir tarafta doların değerinin korunması diğer tarafta dolar rezervinin tasfiye edilmesi arasında bocalayan dünya, kudret ile zafiyet arasında sarhoş olmuş durumda.
ABD’nin son zamanlarda doların değerini düşürecek hamleler içine girmesini bu açıdan değerlendirmek lazım. FED’in (ABD merkez bankasının) son açıkladığı paketle 600 milyar dolar basıp piyasaya sürme kararı, dünyada doların değerini düşüreceği endişesiyle tepki çekiyor. Kamuoyunun önünde tartışılmayan konu ise şu; ABD, doların, dünya tarafından tasfiye edilmeye başlandığını (milli paralarla ticaret anlaşmaları ve başka sebeblerle) gördüğü için doların değerini düşürmeye başladı. Bu tür adımlarla vermeye çalıştığı mesaj; “Paramın rezerv para olarak devamına itiraz etmeyeceksiniz, aksi takdirde paranın değerini o kadar düşürürüm ki, benimle beraber siz de batarsınız”. İlk bakışta zeki gibi görünen bu tür tehdit ve şantajlar, ABD’nin maksadının aksine neticeler verecektir. Çünkü bu tür yaklaşımlar problemi çözümsüz hale getiriyor. Problemin çözümsüz hale gelmesi, dünyanın elindeki dolar rezervinden vazgeçme düşüncesini mayalıyor. Dünya dolar rezervinden vazgeçerse, ABD’ye toptan düşman olacak demektir ki, bu ihtimal ABD’yi bir anda inka ve aztek medeniyetleri gibi arkaik hale getirir.
Doların anavatanına dönmesinin yolu, ABD’nin duyun-u umuiyet teşkilatını kurmasıdır. Çünkü ABD, dünyaya dolar karşılığı olan borcunu ödeme imkanına, bundan sonra asla kavuşamayacaktır.
HAKİ DEMİR
demirhaki@gmail.com

Yorum Gönderin

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir