KAZA TEŞKİLATI-İÇTİHAT ŞURASININ FAALİYET ESASLARI

İÇTİHAT ŞURASININ FAALİYET ESASLARI

İçtihat Şuraları daimi müessese olmayıp, ihtiyaç duyulduğunda teşkil edilir. Şura teşkil edildiğinde çalışma mekanı ve yardımcı kadroların hazır olması için, müessesenin binası, idari teşkilatı hazırdır, bu zaviyeden bakıldığında şura daimi bir müessesedir. Hulasa edersek, teşkilat bünyesi cihetinden daimi bir müessese, içtihat faaliyetlerini gerçekleştirecek aza cihetinden ise muvakkattir. Şura muvakkaten teşkil edilir çünkü muvazzaf müçtehit olmaz.

İdari teşkilatının daimi olması, şuranın teşkil edildiğinde derhal çalışmalara başlayabilmesi içindir. İdari teşkilat, içtihat çalışmaları için ihtiyaç duyulacak kaynakları hazır bulundurur ve bu hususta ihtisaslaşmıştır.

İçtihat için lazım olan ruhi-kalbi istidatlar sabit olsa da, ruhi-kalbi maharetler ve zihni-akli teçhizat sabit değildir, inkişaf da edebilir, gerileyebilir de… Bu hal, devlet cihazında müçtehitler için kadro açmak, muvazzaf müçtehit istihdam etmek imkanının olmadığını gösterir. Alimlerin mütemadiyen gayret içinde oldukları, kesintisiz terakki ettikleri, “yürüyenlerin duranları geçtiği” kabul edilir. İçtihat ihtiyacı hasıl olduğunda, elan müçtehit seviyesindeki alimler seçilir ve tayin edilir. Her ihtiyaç hasıl olduğunda isimlerin değişme ihtimali olabileceği için, muvazzaf müçtehit yolu kapalı tutulmuştur. Buna mukabil, şuranın her teşkil edilişinde aynı isimlerin nasp ve tayin yolu açıktır.

Şuranın teşkili muvakkattir ama süresiz teşkil edilir. Şura riyaseti çalışma süresini kendisi tayin eder, teşkil edilme sebebi halledildiğinde süre biter ve şura dağılır, buna karar verme salahiyeti reise aittir. Aynı zaman diliminde birden fazla şura teşkili mümkündür, içtihat ihtiyacı bekletilmez.

***
İçtihat Şurasına ihtiyaç hasıl olduğunda, ihtiyaç ve talep Nakibü’l Eşrafa arz edilir. Nakibü’l Eşraf, şuraya bizzat reislik yapacaksa yardımcısını aksi halde şuranın reisini nasp ve tayin eder. Reis İçtihat Şurası müessesesine yerleşir ve çalışmalarına başlar, ilk yapılacak iş şuranın teşkilidir. Şura azalarını nasp ve tayin edecek mercilere ihtiyacı ve mevzuu tebliğ eder ve aza tayinini talep eder.

Şura teşkil olunduktan sonra vazifesini bitirene kadar çalışır, çalışma usul ve nizamının ana esasları, “İçtihat Şurası teşkilat ve faaliyet usulleri kanunuyla” tayin edilmiştir. Bu kanuna aykırı olmamak üzere çalışma usulünü ve ihtiyaç hasıl olduğunda vazifelendirmeyi reis yapar.

***
Şura iki çeşit kadrodan mürekkeptir. Birinci çeşit kadro, İslam alimleridir ve bunlar salahiyetli mercilerin nasp ve tayini ile teşkil edilir. İkinci çeşit kadro, sair ilim sahalarının mütehassıslarıdır, bunları, şuranın kendisi ilk celsesinde nasp ve tayin eder.

İkinci çeşit şura kadrosu, içtihada ihtiyaç duyulan mevzuu ile alakalı Müspet ilimler, Beşeri ilimler, Akli ilimler mütehassısları arasından seçilir. Mesela mevzuu sıhhat ve hayat ile alakalı ise biyoloji alimi, tıp alimi vesaire kadrolara ihtiyaç vardır, mesela mevzuu ticaret ile alakalı ise iktisat, işletme mütehassısı olan kadrolara ihtiyaç vardır. Bu misallerde olduğu gibi, Şura, ihtiyaç duyacağı sahaları ve kadroları seçer ve tayin eder. Şura ikinci çeşit kadro ihtiyacını, “Başyücelik Akademyası” azaları arasından seçer.

İkinci çeşit şura kadrosu, müşavir mahiyetindedir ve rey hakkı yoktur. Şuranın asli azasıdırlar, tüm celselere katılırlar, her celsede söz hakları mevcuttur. Sadece son celseye (karar celsesine) katılamazlar ve rey kullanamazlar. Şura, müşavir kadronun tamamının veya bir kısmının karar celsesine katılmasına karar verebilir, hatta rey kullanma hakkı da tanıyabilir.

***
Salahiyetli merciler aza tayinini gerçekleştirdikten sonra şura ilk celsesini yapar, ilk celsede tayin edilen azalar dışında ihtiyaç duyduğu müşavir kadroyu tespit ve nasp eder. İkinci celsede usul ve vazife tevzi yapılır ve çalışmalara başlanır.

Şura Riyaseti, içtihat mevzuunu, İslam ülkelerinde bulunan muteber İslam Alimlerine tebliğ eder, onların içinden katılması uygun olanları şuraya teklif eder, şuranın kabul ettiği alimler ülkeye davet edilir, seyahat ve faaliyetleri için harcırah tahsis edilir. Seyahat etme imkanı bulunmayanların reyleri talep edilir, çalışmalarda faydalanılır.

***
Aciliyeti olan mevzularda geçici içtihat kararı verilir. İçtihat için hazırlık, müzakere ve münazara zamanı yoksa, üçüncü celsede muvakkat içtihat kararı verilir, bu halde şura asıl içtihat için çalışmalarına devam eder. Muvakkat içtihat, acil talepte bulunan şahıs veya müesseseler için caridir, durumu acil olmayan şahıs ve müesseseler bu içtihadı kullanamazlar.

İçtihat Şurasının teşkili, içtimaı ve muvakkat içtihat kararı vermesi için geçecek süreden de acil haller zuhur ettiğinde, Nakibü’l Eşrafın tayin edeceği beş kişilik heyet, İçtihat Şurası esas ve usulüne bağlı olmaksızın “muvakkat içtihat” kararı verir, bu içtihat sadece talep edenin tatbik edeceği hukuk kaynağı mahiyetindedir.

Mezkur acil hallerden daha acil bir hadise zuhur ederse, mesela ameliyat masasında bir karar verilmek gerekirse, telefon edecek kadar zaman varsa, doğrudan Nakibü’l Eşraf aranır, vaziyet izah edilir ve bizzat tabibin karar vermesi için müsaade alınır. Bu halde alakalı kişinin verdiği karar içtihat değildir ve başka hiçbir işte ilgili kişi de dahil kimseyi bağlamaz.

***
Şura, karar celsesine katılan azaların önce ittifakını arar, sonra üçte iki ekseriyetini arar, sonra mutlak ekseriyeti arar. İttifak ile inşa edilen içtihatlar katidir, münakaşa dışıdır, ilmi mahfillerde değerlendirilebilir, ilmi mütalaalara mevzu edinilebilir ama azami hürmet esastır.

En az üçte ikilik ekseriyetle inşa edilen içtihatlar, tatbikat cihetinden katidir, ilmi cihetten münakaşa ve mütalaaya açıktır, üzerinde çalışmalar yapılmalıdır. Yapılan ilmi çalışmalar, içtihat şurası azalarına intikal ettirilmelidir.

Üçte ikilik ekseriyetin altına düştüğünde inşa edilen karar, içtihat vasfını kazanamaz. En az mutlak ekseriyet (yarıdan bir fazla rey) ile inşa edilen kararlar mahkemeler için bağlayıcıdır, ilmi muhitler için bağlayıcı değildir ve münakaşa ve münazaraya açıktır. Aynı konuda başka bir zaman, üçte ikilik veya daha fazla ekseriyet ile içtihat ikame edildiğinde, bu karar tatbikattan kaldırılır.

***
İçtihat talepleri İçtihat Şurası teşkilatına arzedilir.

Devlet müesseseleri her sahada içtihat talebinde bulunabilir.

Temyiz mahkemesi kaza ihtilafları ile mahdut olmak üzere içtihat talebinde bulunabilir.

Mahalli mahkemeler, bakmakta oldukları dosyalar ile alakalı olmak üzere içtihat taleplerini Temyiz mahkemesine gönderir, temyiz mahkemesi talebi tetkik eder, kabul veya ret kararı verir, kabul kararı verdiğinde içtihat talebini Şura teşkilatına gönderir.

Müftülükler, itikat ve ibadet konuları ile ilgili içtihat talebinde bulunabilir.

Başyücelik Akademyası mensuplarından on azanın müşterek imzası ile içtihat talep edilebilir.

Vatandaşlar, Şurada içtihat davası açabilir, şu kadar ki, içtihat mevzuunun mütehassısı on alimin tavassutu (vekaleti) şart koşulur. İçtihat davası açma salahiyeti, Başyücelik Akademyası azalarına aittir.

İslam ülkelerinden içtihat talebinde bulunulabilir, talebin kabul veya reddine karar verme salahiyeti Nakibü’l Eşrafa aittir. Nakibü’l Eşraf bu salahiyetini naiplerden birine devredebilir.

Share Button

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir