MAARİF NİZAMI VE TERKİP İLİMLERİ MEDRESESİ

MAARİF NİZAMI VE TERKİP İLİMLERİ MEDRESESİ

(Terkip ve İnşa dergisi 6. sayı)

İlimlerin tasnifini yapmak, aynı zamanda İslam maarif davasının ana haritasını çizmektir. İslam maarif nizamı, ilimlerin tasnifinde kullandığımız yatay ve dikey istikametler dikkate alınarak inşa edilir. Önce dört ilim mecrası olan “Kur’an ilimleri mecrası”, “Tevhid ilimleri mecrası”, “Beşeri ilimler mecrası”, “Müspet ilimler mecrası” olarak yatay tasnif esas alınır ve bunlar için medreseler kurulur. Sonra bunların içinde dikey tasnif olan “Terkip ilimleri”, “Tetkik İlimleri”, “Tatbik ilimleri” mertebeleri dikkate alınarak üç seviyede medrese kurulur. Bu medreseler ilim tahsili ile ilgilidir ve ilim adamı yetiştirmek için kurulur. İlim ve tefekkür istidadına malik olmayanlar, “Meslek ve zanaat mektebine” gider. Bu medreselere talebe hazırlamak ve temel talim ve terbiyeyi gerçekleştirmek üzere “İlk mektepler” ve “Orta mektepler” kurulur.

İslam maarif nizamında ilk talebe tasnifi, meslek ve ilim tahsiline dairdir. Talebelerin kahir ekseriyeti meslek ve zanaat mekteplerine gönderilir, ilim tahsiline uygun istidadı olanlar ise tefrik edilir ve medreselere yönlendirilir. Medreseler baştan sona ilim ve tefekkür müesseseleridir. Medreselerin içinde sadece “Tatbik ilimleri medreseleri”nden mezun olanlar (mesela tabipler, mühendisler) meslek icra edebilirler ama bunlar dahi ilim tahsiline hayat boyu devam etmek mecburiyetindedir. Çünkü medreselerdeki ilim tahsili, bir süreyle mahdut olmayıp, hayat boyu devam eden bir faaliyettir.
*
İlk mektepten sonra medreseye alınacak olan ilim ve tefekkür istidadına sahip talebeler, “orta mektebe” alınır, diğerleri meslek ve zanaat mektebine gönderilir. Orta mektepten mezun olanlar, tetkik ilimleri medresesine gider. Tetkik ilimleri medresesinde talebeler, istidat ve tecessüslerine göre tasnif edildikten sonra ya tetkik ilimleri medresesine devam eder veya tatbik ilimleri medresesine gider. Her iki durumda da tetkik ilimlerindeki tahsil devam eder. Tatbik ilimleri medresesinde belli bir süre tahsil gören talebe buradan icazet alır. Tatbik ilimleri medresesinden mezun olan talebe, meslek icrasını tercih ettiğinde, bir taraftan mesleğini icra eder diğer taraftan tetkik ilimleri medresesinde belli periyotlarla tahsiline devam eder.
Tetkik ilimleri medresesinden mezun olunmaz. Tetkik ilimleri medresesinde dereceler bulunur, talebelikten müderrisliğe kadar uzanan derecelerde tedrisat devam eder. Tetkik ilimleri medresesinde mesafe alıp da terkip ilimleri medresesine girmeye hak kazanan talebeler, bir hocaya on adedi geçmemek üzere terkip ilimleri medresesine kayıt yaptırır. Terkip ilimleri medresesinde sınıf yoktur, hoca ve talebe vardır, hocadan icazet alınır. Terkip ilimleri medresesinde artık talebelik bitmiş alim ve mütefekkir seviyesine çıkılmıştır.
Terkip ilimleri medresesine kabul edilmenin tek şartı vardır, birkaç ilim dalında zirveye çıkmış, tetkik değil telif eserler vermiş olmak… Tek ilim dalında zirveye çıkanlar, ancak hususi şartlarda terkip ilimleri medresesine kabul edilir.
Terkip ilimleri medresesi, dünya bilgi müktesebatına aşina, buna mukabil İslam’ın kadim müktesebatına ise vakıf olanların bulunduğu ilim, irfan ve tefekkür karargahıdır.
Tetkik ilimleri tarafından üretilen bilginin, tatbik ilimleri tarafından üretilen tecrübenin harmanlandığı, İslam bilgi telakkisine nispeten yoğrulduğu, ilimlerin tasnif haritasına göre tertip ve terkip edildiği karargah olan terkip ilimleri medresesi, bilgiye İslam mührünün vurulduğu bir makamdır. Bu makam, içinde bulunduğu devlet ve cemiyette en itibarlı, en kıymetli, en tesirli müessesedir.
*
Maarif nizamının sırrı terkip ilimleri medresesinde mahfuzdur. Maarifin tüm yükü de bu medresenin omuzlarındadır. Terkip ilimleri medresesinde, ilmin ve tefekkürün zirvesine ulaşmış dehalar vardır. Bu manada terkip ilimleri medresesi, ümmetin deha kontenjanını istihdam eden karargahtır.
İlk mektepten itibaren ümmetin dehaları teşhis edilir ve ilmi tecessüse ve mücerret tefekkür istidadına sahip olanları terkip ilimleri medresesine sevk edilir. Sevk ediş, hukuki bir icbara dayanmasa da; ahlak ve kültür evreninde tüm yollar oraya çıkacak şekilde itibar, itimat, kıymet, tesir gibi muharrik kuvvetlerle teçhiz edilir.
Ümmetin ve insanlığı ilk ve son meselesinin ilim, irfan ve tefekkür olduğu, tüm meselelerin bunların mütemmimi mesabesinde ve kıymetinde bulunduğu, bunlar olmadığında hiçbir meselenin çözülemeyeceği, dolayısıyla dehaların bu sahalarda istihdam edilmesi gerektiği açıktır ve tüm kültür kodları ve ahlak kaideleri bu istikameti gösteren yol haritası şeklinde tanzim edilmiştir, edilmelidir.
ABDULLAH TATLI

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir