MEDRESE KUR’AN İLİMLERİYLE MEŞGULDÜR

MEDRESE, KUR’AN İLİMLERİYLE MEŞGULDÜR

(Terkip ve İnşa dergisi 21. sayı)

Kadim zamanlarda yapılan ilimlerin tasnifi unutuldu, kadim müktesebatı esas almak üzere yeniden ilimlerin tasnifinin yapılması ihtiyacı da hissedilmez oldu. İslam’ın bilgi evreni, ilimlerin tasnifi yapılamayınca yeniden ihya ve inşa edilemiyor. Bilgi evreni görünmez hale geldi, sınırlar fark edilmez oldu. Bunlar olmayınca İslam’ın bilgi telakkisi, yani bilgi mimarisi gibi bir mevzu başlığı bile ilim ve fikir adamlarının gündeminde yok. Dikkat çekici olan şey, bilgi telakkisinin, mesleği ve meşgalesi bilgi olan adamların gündeminde olmaması…
Bilgi evreni, ilimlerin tasnifi, bilgi (ilim) telakkisi gibi temel meseleler tefekkür mevzuu haline gelmeyince, kimin ne iş yapacağı, yapabileceği de bilinmiyor. Medresenin meşgalesi nedir, tekkenin meşgalesi nedir ila ahir… Hatta cami imanın işi nedir?
Fikirteknesi külliyatı, “ilimlerin tasnifi” ile ilgili bir teklifte bulunduğu içindir ki bizim zihnimiz berrak… O tasnife göre neyin nerede durması gerektiğine dair bir fikrimiz var, ilimlerin tasnifi aynı zamanda bir bilgi haritası olduğu için, kimin ne ile meşgul olacağını, olması gerektiğini anlamak kolaylaşıyor.

“İslam Medeniyet Tasavvuru” kitap serisinin dördüncü cildi, “İlimlerin Tasnifi” başlığını taşır ve bu mevzuu tetkik etmektedir. Belki tekrar mahiyetinde olacak ama o kitaptaki ilimlerin tasnifine dair ana haritayı hatırlatıp meseleye dönmemiz gerekiyor. Zira medresenin Kur’an ilimleriyle meşgul olduğunu, olması gerektiğini izah etmenin temeli, ilimlerin tasnifiyle alakalıdır.
*
Öncelikle dünyadaki tüm bilgiler bir tasnife tabi tutulmuş, tasnif üstü tasnif mahiyeti taşıyan bu yaklaşım, Mutlak İlim, Nispi İlim ve İzafi İlim olmak üzere üçlü bir temele oturtulmuştur. Mutlak İlim, Kur’an-ı Kerim ve Sünnet-i Seniyye’dir, bunlarda ibarettir. Nispi İlimler, Müslüman aklı olan akl-ı selimin, Mutlak İlmin muhtevasındaki mana ve hikmetleri keşfiyle oluşur. İzafi İlim ise, Mutlak İlmi esas almayan, Müslüman aklını kullanmayan insanların, tabiattan devşirdikleri bilgi müktesebatıdır.
İlimlerin üst tasnifinden sonra, Nispi İlimlerin tasnifi için yatay sahada dört mecra tespit edilmiştir, Kur’an ilimleri mecrası, Tevhid ilimleri mecrası, Beşeri ilimler mecrası ve Müspet ilimler mecrası… Zirvede bulunan ilim mecrası; Kur’an ilimleridir, diğer üç mecra özü itibariyle Kur’an ilimlerinin tefsir, teşrih, tetkik ve tatbikinden ibarettir. Ne var ki Kur’an ilimlerinin özü veya derinliği ise Tevhid ilimleri mecrasıdır. Meseleye böyle bakınca, esas mecra ikidir, birincisi Kur’an ilimleri mecrası, ikincisi ise o mecranın derinliğini, hakikatini tetkik eden Tevhid ilimleri mecrası… Diğer iki mecra ise bu iki mecranın varlık, insan ve hayata dair tetkik, keşif, terkip, inşa ve tatbik meselelerindeki tezahürlerinden ibarettir.
Kur’an ilimleri mecrası, hakikat ilminin zahirini, tevhid ilimleri mecrası ise batınını, derinliğini tetkik eder. Bu zaviyeden bakıldığında belki de ilimlerin tasnifini ikili esas üzerinde yapmak da mümkündür. Geri kalan tüm ilimler, bu iki mecranın tefsir ve tezahüründen ibarettir.
İslam ilim geleneğinde kadimden beri bu iki şube esas alınmış, medrese Kur’an ilimleriyle meşgul olmuş, tekke ise tevhid ilimleriyle… Kainattaki tüm meseleler ise bu iki mecranın tasarrufu altına alınmış, izahlar ve tatbikatlar bu iki mecra tarafından yapılmıştır.
*
Kur’an ilimleri mecrası, Tefsir, Hadis, Fıkıh gibi kadimden beri Ulum-u İslamiye şeklinde isimlendirilen birçok ilmi ihtiva eder. Kadimdeki ilimlere ek olarak birçok yeni ilmin de kurulması lüzumu vardır ve ayrı bir mevzudur.
Medrese, öncelikle Kur’an İlimleri Mecrasıyla meşguldür, bu mecrada İslam’ın bilgi (ve ilim) telakkisini ve bunu merkeze alan İslam bilgi evrenini inşa eder. Kur’an İlimleri Mecrası, Mutlak İlimle doğrudan meşgul olduğu için, medrese aynı zamanda İslam’ın muhafızıdır.
İslam’ın muhafızıdır… Meselenin sırrı burada gizlidir. Kur’an İlimleri Mecrası, doğrudan Mutlak İlim ile meşgul olduğu için, öncelikle Mutlak İlmin doğru anlaşılmasını temin etmekle mesuldür. Sonra, Kur’an İlimleri Mecrasının tefsir, teşrih ve tezahürü olan diğer üç ilim mecrasındaki faaliyetleri teftiş, tashih ve takip ederek İslam’ın bilgi evrenini muhafazaya alır.
Medresenin Kur’an İlimleri Mecrası ile meşguliyeti, sadece ilmi faaliyet ve tedrisat cihetiyle sınırlı değildir. İslam ve ilim bahsi, üzerinde herkesin sınırsız şekilde gevezelik yapacağı sahalar değildir. İlim bahsinin muhafızı yoksa yeryüzünde İslam’ın muhafızı yok demektir. Zira İslam (kitap ve sünnet) Mutlak İlimdir. Mutlak İlim, Nispi İlimlerle hem keşfedilecek bir kaynak hem de muhafaza altına alınacak bir kıymet yekunudur.
Medresenin, özellikle de kelime kökünden hareketle sadece tedrisat mahalli (veya müessesesi) olduğu vehmi yayılıyor. Tedrisatın ise sadece ezberleme ve öğrenme yoluyla nakilden ibaret görülmeye başlanması, tedrisat meselesini de asli mihrakından uzaklaştırıyor. Oysa medrese, öncelikle ilmin keşif, tedvin ve tatbik karargahıdır. Bunlar toplandığında ise ilmin muhafızı olduğu manasına ulaşılır.
*
İlim öncelikle bir hayat alanındaki bilginin keşfi, sonra o alanın bilgiyle fethi, nihayet bilgiyle tanzimidir. Önce ilmin girmediği, ilmin fethetmediği, ilmin tanzim etmediği bir saha, hayata açılmamış demektir. Gümünüzde ve pratikte böyle olmadığını biliyoruz, zaten meselemiz de tam olarak bu… Zira bir sahanın ilmi keşfi ve fethi yapılmamışsa, o sahada kurulan hayat baştan sona yabancı tesiri ve işgali altındadır. Bugün yaşanan da budur ve bu hal, batının bilgi işgalinin bir tezahürüdür.
Bir saha öncelikle Mutlak İlim tarafından, yani Kur’an-ı Kerim ve Sünnet-i Seniyye tarafından fethedilir ve daha sonra hayata açılır. Müslümanın hayat anlayışı budur. Bu sebeple Kur’an İlimleri Mecrası tüm hayat sahalarını fetheder, sonra diğer mecralardaki ilimler bu fethe uygun şekilde teferruatına kadar işler ve o sahayı yaşamaya müsait hale getirir. Bu zaviyeden bakıldığında hayat, medreseyi takip eder.
AHMET KAMİL TUNCER ahmetkamiltuncer@gmail.com

Share Button

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir